Jumatatu kipindi cha mwisho kiligeuzwa kuwa trial ya debate. Kidato cha mwisho kilipaswa kuchagua wanafunzi wawili kuwakilisha class kwenye inter-house forum, na kwa mara ya kwanza baada ya wiki ya screenshot, Mariam alifurahia jambo ambalo lilikuwa na score sheet, muda wa dakika tatu na swali moja kwa kila mtu.
Hakuna parent group. Hakuna donor. Hakuna simu.
Topic ilikuwa: *Should student leadership candidates disclose family roles in school governance?*
Kelvin alicheka alipoiona ubaoni. “Hata syllabus sasa inatufuata.”
“Usijipe credit,” Mariam alisema.
Bi. Halima aliwagawanya wanafunzi. Panel ilikuwa yeye na Mwalimu Omari. Asha alikaa mstari wa mbele na stopwatch. Kila speaker alipata marks kwa argument, evidence, response na delivery.
Mariam alipanda mbele akiwa wa nne. Hakutetea upande ambao watu walitarajia. Alisema disclosure ilikuwa muhimu, lakini uhusiano wa familia haupaswi kuwa automatic guilt. Alitoa mfano wa parent committee member ambaye mtoto wake angeweza kushinda competition kwa marks zinazoonekana; conflict inapaswa kudhibiti decision-maker, si kufuta uwezo wa mtoto.
“Transparency bila standard,” alisema, “inaweza kuwa njia nyingine ya rumor.”
Kelvin, aliyefuata, alitetea disclosure kali zaidi. “Power ambayo haijaandikwa bado ni power,” alisema. “Kama watu wenye connections hawataki kuulizwa, ndiyo sababu zaidi ya kuuliza.”
Class ilipiga makofi kwa wote wawili.
Baada ya trial, Halima na Omari walikusanya sheets. Mariam hakutarajia kushinda; Kelvin alikuwa na delivery kali. Lakini alipita karibu na scoring desk kwenda kuchukua bottle yake, akaona karatasi ya summary.
Kelvin — 82.
Mariam — 84.
Rehema — 78.
Baraka — 75.
Jina la Mariam lilikuwa limevukwa kwa kalamu nyekundu.
Pembeni: *optics / current leadership dispute*.
Mariam alisimama.
“Bi. Halima?”
Halima aliinua macho. “Naam?”
“Hii ni final?”
“Bado tunajadili.”
“Kwa nini jina langu limevukwa?”
Omari akasogeza kiti. “Tulifikiri inaweza kuwa prudent kuchagua mwingine wiki hii.”
“Kwa sababu?”
Halima alijua swali linalofuata. “Kwa sababu forum inahusu governance na wewe uko katikati ya dispute.”
“Topic mmechagua nyinyi.”
“Ndiyo.”
“Na score yangu?”
“Ni nzuri.”
“Ni ya pili?”
Omari akasema, “Ni ya kwanza kwa point mbili.”
Wanafunzi waliokuwa bado wanapakia vitabu walipunguza sauti.
Mariam alihisi instinct ya zamani ikimwambia aondoke. Akatae nafasi. Aache mtu mwingine ili hakuna mtu aseme amependelewa. Lakini workshop ilikuwa bado kichwani: kukataa kila kitu hakukutengeneza fairness. Wakati mwingine kulifanya suspicion iamue outcome.
“Kuna written disqualification kwa candidate aliye kwenye governance dispute?”
Halima akatikisa kichwa. “Hapana.”
“Conflict yangu ni nini kwenye debate hii?”
“Perception.”
“Perception si criterion kwenye score sheet.”
Kelvin, aliyekuwa amesimama karibu na mlango, alirudi ndani. “Amevukwa?”
Hakuna aliyemjibu.
Asha alikuja mezani. “Naweza kuona sheets?”
Halima akampa. Asha alihesabu totals mwenyewe. “84. 82. 78.”
Omari akasema, “Hakuna anayesema Mariam hakufanya vizuri.”
“Basi mnasema nini?” Mariam aliuliza.
“Tunajaribu kulinda credibility.”
Mariam akahisi hasira ikipanda. “Wiki iliyopita nilinyang’anywa story ili mlinde credibility. Leo score yangu inavukwa ili mlinde credibility. Nikishinda, ni optics. Nikikosa, ni optics. Hiyo inaishia wapi?”
Halima alisimama. “Usifanye kama tunakuadhibu.”
“Lakini result ni adhabu.”
Kelvin aliingilia. “Kama score ndiyo rule, score ndiyo rule.”
Mariam alimgeukia kwa mshangao.
Kelvin akainua mabega. “Usinifanye hero. Nataka kukushinda kwenye score, si kwenye red pen ya teacher.”
Asha akasema, “Na kama Mariam angekuwa wa tatu, tungemweka wa tatu. Hiyo ndiyo point.”
Halima alitazama score sheets tena. “Sawa. Tufanye hivi. Tunaandika criteria kabla ya kutangaza. Top two kwa total score, isipokuwa documented conduct violation inayohusiana na event. Hakuna violation hapa.”
Omari akatikisa kichwa. “Nakubali.”
Mariam alisema, “Na sababu ya crossing ibaki kwenye record.”
Halima alitabasamu kwa uchovu. “Umeanza kupenda records sana.”
“Zimenisaidia kujua lini ninapewa na lini ninanyimwa.”
Halima alifuta mstari mwekundu kwa correction tape, kisha akaandika pembeni: *initial exclusion based on optics reversed; no written disqualification; ranking restored by score.*
“Happy?” aliuliza.
“Si happy. Lakini sawa.”
Tangazo lilifanywa dakika kumi baadaye. Mariam na Kelvin wangewakilisha class. Baadhi ya wanafunzi walipiga makofi; mmoja nyuma alisema, “Rules lawyer ameshinda.” Mariam aliisikia na akaamua kutogeuka.
Baada ya class, Kelvin alimsubiri nje.
“Usifikiri nitakuwa nice forum,” alisema.
“Nilikuwa naogopa sana.”
“Na hiyo argument yako ya disclosure without guilt? Nitakuattack.”
“Attack argument.”
“Deal.”
Aliondoka.
Asha na Mariam walibaki karibu na notice board. Asha alikuwa bado na score sheet copy ambayo Halima alikuwa amewaruhusu kupiga picha.
“Nilifikiri ungewaambia wape Rehema,” Asha alisema.
“Nilitaka.”
“Kwa nini hukufanya?”
“Kwa sababu hiyo ingekuwa mama yangu bado anaamua. Mara hii kupitia hofu yangu.”
Asha alitafakari. “Hiyo ni complicated.”
“Nimechoka na complicated.”
“Pole. Story yako haijapata memo.”
Mariam akacheka kwa mara ya kwanza siku hiyo.
Walipofika kwenye ngazi, Rehema aliwafuata akiwa ameshika bag lake. “Mariam.”
Mariam aligeuka, tayari kuomba msamaha kwa nafasi ambayo karibu apewe Rehema.
Lakini Rehema alisema, “Usinipe nafasi ambayo sijashinda ili ujisikie safi.”
Mariam akabaki kimya.
“Nilipata 78,” Rehema aliendelea. “Nataka nijue kwamba nikifika 85 siku nyingine, hakuna mtu atanivuka kwa sababu story yangu haionekani vizuri. Hiyo ndiyo rule ninayotaka.”
“Nilikuwa nafikiria kukupa.”
“Najua. Ndiyo maana nimekuja.”
Asha alitabasamu pembeni. “Leo kila mtu amekuwa auditor.”
Rehema akasema, “Na pia, argument yako ilikuwa nzuri. Inakera, lakini nzuri.”
Mariam alicheka. “Asante, nadhani.”
Mazungumzo hayo yaliondoa kitu kidogo kizito kifuani kwake. Fairness haikuwa Mariam kujinyima ili wengine waamini hana privilege. Ilikuwa Rehema kupata nafasi yake kwa score yake, Kelvin kwa yake, na Mariam kwa yake—hata wakati matokeo yalikuwa inconvenient kwa story ambayo watu walikuwa tayari wameamua.
Walitembea kuelekea gate. Kabla hawajatengana, Asha alifungua picha ya scores tena. Alipanua sehemu ya totals, akaiangalia kwa muda na kumrudishia Mariam simu.
Asha aliangalia score sheet tena na kusema, **“Kwa hili, ulikuwa wa kwanza hata kabla jina la mama yako halijaingia.”**
---