Chifu Baraka alimwita Neema kwenye baraza lake.
Jengo la baraza lilikuwa na ukumbi mpana, nguzo za miti migumu na mkeka mkubwa wa rangi nyekundu. Kando ya Chifu waliketi wazee wawili na mpwa wake, Jabali, kijana aliyependa kuvaa ngozi ya chui mabegani hata wakati wa joto.
“Nani alikufundisha hesabu?” Chifu aliuliza.
“Mzee Salim.”
“Unajua kusoma?”
“Kidogo.”
“Kuandika?”
“Bado.”
Chifu akashika ndevu zake. “Nahitaji mtu wa kusimamia vipimo vya soko. Ukifanya kazi hiyo, utalipwa pishi mbili za nafaka kwa mwezi.”
“Pishi tatu,” Neema alisema.
Wazee wakavuta pumzi. Jabali akacheka kwa dharau.
“Msichana wa vikapu anajadiliana na Chifu?”
Neema hakumwangalia. “Nina mama mgonjwa.”
Chifu akasema, “Pishi mbili na nusu.”
“Pishi tatu, na niruhusiwe kumfundisha mtu mwingine vipimo.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu mtu mmoja akimiliki maarifa yote, siku moja anaweza kuwa kama Mtemi.”
Kwa muda, Chifu hakusema. Kisha akacheka.
“Pishi tatu.”
Neema alianza kazi siku iliyofuata. Alitengeneza pishi jipya kwa msaada wa seremala, akalijaza maji hadi alama ya kipimo cha zamani, kisha Chifu akaligonga muhuri wake chini.
Kila mfanyabiashara alitakiwa kutumia kipimo hicho.
Siku ya kwanza, watu walishangilia. Siku ya pili, wafanyabiashara wakaanza kulalamika. Siku ya tatu, baadhi yao walidai pishi jipya lilikuwa kubwa mno. Siku ya nne, mtu alimwachia kuku aliyekufa mlangoni kwa Neema.
Mama yake aliogopa.
“Umeshinda Mtemi mbele ya watu,” Bi. Rehema alisema, “lakini hujashinda hasira yake.”
“Sitaki kushinda hasira yake. Nataka kipimo kisibadilike.”
“Watu wenye mali hawapigani kwa pishi tu. Wanapigania haki ya kuamua ukweli ni upi.”
Maneno hayo yalimfuata Neema sokoni.
Aligundua haraka kuwa udanganyifu haukuwa katika pishi pekee. Wafanyabiashara walipunguza uzito wa mawe ya mizani. Wengine walitia mchanga chini ya magunia ya chumvi. Wengine waliwapa wakulima madeni yaliyoandikwa kwa alama ambazo wakulima hawakuweza kusoma.
Neema alianza kuweka kumbukumbu. Kwa kila deni, alisoma masharti kwa sauti mbele ya mashahidi wawili. Kwa kila kipimo, aliruhusu muuzaji na mnunuzi kukiona.
Watu maskini walimpenda.
Wafanyabiashara wakaanza kumchukia.
Mtemi hakurudi sokoni kwa siku kumi. Alipotokea, joho lake lilikuwa safi, pete zake ziking’aa, kana kwamba hakuwahi kuaibishwa.
Alimkuta Neema akimfundisha mvulana mdogo namna ya kulinganisha mawe mawili kwenye mizani.
“Unafikiri muhuri wa Chifu umekufanya mwenye nguvu?” aliuliza.
“Umenifanya mtumishi wa soko.”
“Muhuri unaweza kufutwa.”
“Lakini watu wameona maji yakifika wapi.”
Mtemi alitabasamu, safari hii bila furaha.
“Watu husahau haraka wanapokuwa na njaa.”
Aliondoka.
Jioni hiyo, Neema alitengeneza nakala tatu za vipimo vya soko. Moja akaiacha barazani, moja kwa Mzee Salim, na moja akaificha chini ya sakafu ya nyumba yao.
Alikuwa amejifunza jambo la kwanza kuhusu mamlaka:
Ukweli usipokuwa na nakala, unaweza kuchomwa moto.
---
Kazi ya kusimamia vipimo ilimpa Neema nafaka, lakini ilimnyang’anya faragha.
Kila mtu sokoni alijua jina lake. Wakulima walimwita anapohisi wamepunguziwa. Wafanyabiashara walimlaumu kila faida ilipopungua. Wazee walimwuliza kwa nini msichana mdogo anazungumza mbele ya wanaume. Vijana wengine walimtania kwamba ameolewa na pishi.
Mwanzoni alijibu kila mtu.
Baada ya mwezi mmoja, sauti yake ilichoka.
Mzee Salim alimfundisha kuandika kesi kwa mpangilio: jina, bidhaa, kipimo kilichotumika, shahidi na uamuzi. “Usijaribu kubeba kila ugomvi kichwani,” alisema. “Kichwa ni cha kufikiri, si ghala la kila sauti.”
Neema akatengeneza muda maalumu wa malalamiko. Asubuhi alipima nafaka. Mchana alikagua mawe ya mizani. Jioni aliandika na kusoma madeni.
Lakini matatizo hayakufuata muda wake.
Siku moja, kaka wawili waligombana kwa sababu ya mbuzi. Mmoja alidai alimkopesha mwenzake kwa miezi mitatu; mwingine alisema alikuwa amempa kama sehemu ya mahari. Hakukuwa na mashahidi. Wote walitaka Neema aamue.
“Hili si suala la kipimo,” alisema.
“Kila kitu ni kipimo,” kaka mkubwa akajibu. “Swali ni thamani ya neno la mtu.”
Neema alikataa kutoa hukumu. Aliwaambia waende kwa wazee wa familia. Baadaye alijilaumu, akihisi amewaacha. Mzee Salim alimwambia, “Mamlaka inayojua mipaka yake ni bora kuliko mamlaka inayotaka kutatua kila kitu.”
Siku nyingine, mwanamke kijana aitwaye Zahra alimletea mkataba wa deni. Mume wake alikuwa amekopa pishi tano na kuahidi kurudisha saba. Baada ya kufa, karani wa Mtemi alidai pishi kumi na mbili.
Neema alikagua alama. Mstari wa mwisho ulikuwa umeongezwa kwa wino mpya.
Alimwita Amani.
Karani huyo alifika akiwa na hofu. Alipoliona deni, alisema, “Sikuandika mstari huu.”
“Nani aliandika?”
Hakujibu.
“Ukimya wako utamnyang’anya huyu mwanamke shamba.”
Amani akameza mate. “Mkuu wa ghala.”
Mkuu huyo alikuwa binamu ya Mtemi. Alipoulizwa, alidai karani amesahau. Neema akalinganisha mwandiko kwenye vibao vingine na kuthibitisha mstari umeongezwa na mtu tofauti.
Deni likarudishwa kuwa pishi saba. Zahra alipiga magoti kumshukuru.
“Usinipigie magoti,” Neema alisema. “Hesabu ndiyo imekusaidia.”
“Lakini wewe umeisoma.”
Maneno hayo yalikaa moyoni mwake. Maarifa hayakuwa tu njia ya kupanda juu; yalikuwa daraja ambalo wengine walipaswa kuvuka.
Hata hivyo, bei ya jina lake iliongezeka.
Mtemi alikataa kununua vikapu vya Bi. Rehema. Wafanyabiashara waliokuwa marafiki zake walifanya vivyo hivyo. Mama yake alibaki na bidhaa nyingi nyumbani.
“Ni kwa sababu yangu,” Neema alisema.
“Ni kwa sababu ya mikono yao,” Bi. Rehema akajibu. “Usibebe aibu yao.”
Lakini chakula hakikujali nani alikuwa na aibu.
Neema alianza kuuza vikapu kwa wapagazi wa misafara badala ya wafanyabiashara wa ndani. Aligundua wapagazi walihitaji vikapu vya kubeba vyombo, tende na dawa. Akabadilisha umbo lake. Bi. Rehema akatengeneza mikanda mipana ya mabega. Mauzo yakarudi polepole.
Huo ulikuwa somo jingine: mtu akifunga mlango wa soko, si lazima usimame mlangoni ukilia. Wakati mwingine unatafuta njia ya nyuma.
Jabali alianza kumfuata kwa macho kila alipofika barazani. Siku moja alimzuia kwenye njia nyembamba kati ya jengo la ushuru na uzio.
“Unajijengea watu,” alisema.
“Ninajenga vipimo.”
“Usijifanye hujui. Wakulima wanakusikiliza. Wanawake wanakusanyika usiku. Wafanyabiashara wanakuchukia. Hayo yote ni nguvu.”
“Basi kwa nini unaniambia?”
“Kwa sababu nguvu isiyo na mlinzi huchukuliwa.”
“Unataka kuwa mlinzi wangu?”
Jabali akatabasamu. “Nataka ujue nani atakuwa Chifu baada ya Baraka.”
Neema alielewa. Alitaka uaminifu wake, au angalau ukimya wake.
“Na ukiwa Chifu,” aliuliza, “pishi itakuwa na ujazo gani?”
Tabasamu lake likatoweka.
“Utaendelea kuniuliza maswali?”
“Kadiri utakavyoendelea kutoa majibu yasiyoweza kupimwa.”
Alimpita.
Jioni hiyo aliongeza nakala ya vipimo chini ya sakafu. Pia akaandika majina ya watu walioweza kuendelea na kazi kama yeye akiondolewa.
Alianza kuelewa kwamba jina linaweza kuwa kinga na shabaha kwa wakati mmoja.
Kwa hiyo alipaswa kuhakikisha kazi haifi pamoja nalo.
---