BackNilirudi Siku Ya Mgawanyo
This chapter is saved on your device for offline reading
Chapter 17

Jiko la Kesho

Jiko la Kesho Cooperative ilihama kutoka room ya market kwenda kitchen iliyojengwa kwenye strip ya land karibu na road.

Cooperative ililipa rent kwa Nyambura kupitia contract. Land title ilibaki yake. Improvements zilikuwa za cooperative kwa lease period, na exit terms ziliandikwa.

Akinyi alisema:

“Umefanya hata kitchen iwe na divorce plan.”

Nyambura akacheka.

“Exit plan inasaidia partnership isiishi kwa fear.”

Kitchen ilikuwa na stoves nne, water tank, store, office ndogo na serving area. Posho mill share iliongezwa baada Gathogo kuuza sehemu nyingine kwa valuation. Cooperative sasa ilikuwa majority owner, lakini Gathogo alibaki manager chini ya performance agreement.

School contracts zikawa tatu.

Factory orders mbili.

Market lunch daily.

Wafanyakazi walifikia kumi na nane, wengi wanawake wenye watoto.

Nyambura hakutaka Jiko la Kesho iwe nyumba nyingine inayotumia women kwa sababu “tunasaidiana”.

Policies ziliandikwa:

- wage scales; - overtime; - food during shifts; - sick-day fund; - maternity return plan; - no unpaid daughters or nieces; - training hours; - complaint process; - procurement conflicts; - child-care contribution kwa busy days; - no dismissal kupitia rumor ya husband.

Worker mmoja, Jane, alichelewa mara nyingi kwa sababu mtoto wake alikuwa sick. Supervisor alitaka kumfukuza.

Nyambura akasema rule itumike: attendance review, medical evidence, temporary shift adjustment. Jane pia alipaswa kuwajibika kwa notice.

Hawakumfanya saint kwa sababu ni mother.

Hawakumfanya lazy bila facts.

Halima’s training programme ilianza na women sita kwa uniforms na packaging. Esther aliomba.

Kwa conflict, Nyambura hakukaa selection committee. Esther alifanya practical test, interview na probation kama wengine.

Alipata nafasi ya trainee, si manager.

Mama Ruth alisema Nyambura amemdhalilisha sister kwa kumfanya ajaze form.

Esther akasema:

“Mama, nimepata. Usiharibu.”

Esther alikuwa bado na pride, lakini alijua tofauti kati ya favour na nafasi yenye rules.

Wairimu alipata secondary-school bursary mwaka uliofuata. Education fund ililipa uniform na boarding balance. Daniel alitoa contribution yake kwa schedule.

Wairimu alipenda accounting. Alitumia holidays kwenye cooperative office kwa paid internship ya hours chache, approved na school. Hakugusa cash peke yake.

“Kwa nini unanilipa? Mimi ni daughter,” alisema.

“Exactly.”

“Na internship ya other girls?”

“Same rate.”

Wairimu alijifunza bank reconciliation, stock variance na payroll.

Mumbi alisaidia library corner kwa watoto wa workers, lakini yeye pia alikuwa student, si unpaid babysitter.

Cooperative annual meeting ilikuwa noisy.

Akinyi alitaka dividends kubwa.

Rose alitaka expansion reserve.

Halima alitaka machine ya packaging.

Workers representative alitaka wage increase.

Nyambura, kama operations manager, alitaka cold storage.

Hakuna decision ilikuwa obvious.

Wakaonyesha accounts.

Profit ilikuwa real lakini limited.

Wakaamua:

- modest wage increase; - maintenance and expansion reserve; - smaller dividend; - save toward cold storage; - packaging machine next year if contract secured.

Akinyi alilalamika, kisha akasign minutes.

“Democracy ni polepole,” alisema.

Rose akajibu:

“Dictatorship ni fast mpaka ikuletee debt.”

Nyambura alikumbuka meza ya avocado.

Siku ile, speed ilitumiwa kumfanya thumbprint.

Sasa meeting ilichukua masaa manne kwa sababu kila group ilisema cost yake.

Hiyo ilikuwa gharama ya kutokufuta watu.

Jiko la Kesho ikaanza training ya wanawake kutoka maeneo mengine: food safety, costing, contracts, chama governance na asset registration.

Nyambura aliwaambia hadithi bila kusema amerebirth.

“Nilifanya kazi miaka mingi na nikadhani watu wanajua contribution yangu. Knowing si record. Love si ownership. Trust bila system inaweza kuwa invitation ya mtu mwenye nguvu.”

Mwanamke mmoja akauliza:

“Na husband akiwa mzuri?”

“Good. Andika bado.”

Watu wakacheka.

“Si kwa sababu unamshuku. Kwa sababu memory ya family hubadilika wakati debt, death au inheritance inakuja.”

Mr. Kibe alifundisha maintenance. Akinyi negotiation. Halima quality. Rose literacy na contracts.

Jiko la Kesho haikuwa empire ya Nyambura.

Ilikuwa structure ambayo ingeendelea hata akiwa sick au ameondoka.

Hilo ndilo lilimpa furaha kubwa kuliko board yenye jina lake.

Siku ya anniversary ya kwanza, workers walimpa kanga yenye maneno:

**Umoja ni nguvu, lakini kila mkono una jina.**

Nyambura akaivaa.

Hakusema familia haikuwa muhimu.

Alisema unity isifute owner wa mkono.

Growth ilileta temptation mpya.

Businessman mmoja kutoka Nairobi, Mr. Patel, alitaka kuweka capital kubwa kwa asilimia hamsini na moja. Angeleta refrigerated truck, contracts na packaging.

Akinyi aliona chance.

“Tunahangaika miaka kwa cold storage.”

Halima aliogopa control.

Patel alisema:

“I invest, I need deciding vote.”

Nyambura alikumbuka Samuel akiuliza kuhusu kinu baada tu ya kuona cash imeanza kuingia.

Wakaomba proposal written na valuation independent.

Proposal ilionyesha investor ange-own recipes developed by cooperative, brand na future branches. Exit clause ilimruhusu kununua shares kwa bei iliyowekwa naye.

Nyambura akasema:

“Hii si capital. Hii ni kununua future yetu kwa truck.”

Akinyi bado alitaka negotiate.

Hawakumkataa kwa emotion. Waka-counter:

- maximum asilimia ishirini; - no control of recipes; - board seats proportional, no veto; - truck leased to cooperative with maintenance terms; - buyout formula independent; - worker and training fund protected.

Patel alikataa.

Deal ikaanguka.

Miezi mitatu baadaye, school contract mpya na chama loan zilitosha kununua used cold room ndogo, si truck.

Akinyi alisema:

“Tungekuwa na truck sasa.”

Nyambura akajibu:

“Na tungekuwa employees kwenye jina letu.”

Akinyi akakubali, lakini hakujifanya haikuwa sacrifice.

Cooperative pia ilifanya mistake. Procurement officer mpya alinunua maize kutoka cousin bila second quote. Quality ilikuwa chini.

Akinyi, ambaye alikuwa procurement lead wa zamani, alitaka kumfukuza mara moja.

Policy ilisema investigation.

Cousin relation ilifichwa.

Officer alikiri.

Wakaweka warning, repayment ya loss part kupitia agreed schedule, na suspension from procurement. Hakufukuzwa kwa sababu hakuna prior offence, lakini conflict breach ilirekodiwa.

Nyambura alisema:

“Rules zikitumika kwa staff tu na si founders, tutarudia family.”

Mwaka huo Nyambura mwenyewe alichelewesha declaring kwamba land lease review inaweza kumfaidi. Rose alimuuliza kwenye board.

Nyambura ali-declare na kujiondoa vote.

Akiwa founder hakupata exemption.

Jiko la Kesho ikawa strong si kwa sababu hakuna mtu alikosea.

Kwa sababu kosa halikuhitaji mwanamke mmoja afe nalo kimya.

Reading settings
Line spacing
Theme