Kipindi cha kwanza cha Lunes asubuhi katika Shule ya Sekondari ya Bahari View kilikuwa kikiendelea kwa utulivu katika darasa la Form Three wakati kengele ya pili ilipogongwa. Sami Jengo, mwanafunzi mwenye umri wa miaka kumi na sita na mpenzi mkubwa wa masomo ya fizikia na ukarabati wa mitambo, alikuwa ameketi kwenye dawati la mbele karibu na dirisha. Mikono yake ilikuwa na madoa madogo ya mafuta ya baiskeli kutokana na kazi aliyoifanya wikendi katika karakana ya baba yake `Jengo Wheels` iliyoko mtaa wa Bandari Ndogo. Sami alikuwa akifuatilia kwa umakini maelezo ya Teacher Amina Dotto kuhusu mfumo wa dynamo na mota za umeme, somo ambalo alilipenda sana kwa sababu liligusa kazi za kila siku za karakana yao.
Baba yake Sami, Musa Jengo mwenye umri wa miaka thirtini na tatu, alikuwa mkarabati hodari wa baiskeli za kawaida na e-bikes za biashara ya usafirishaji wa mizigo mji mkuu wa Kijani Bay. Tangu mke wake alipofariki miaka miwili iliyopita, Musa alikuwa akipambana usiku na mchana kuhakikisha Sami anapata elimu bora bila kukumbana na shida za kifedha. Hata hivyo, biashara ndogo ya karakana ilikuwa na mabadiliko ya mapato ya kila wiki; mapato ya Musa yalitegemea sana kukamilika kwa mikataba ya matengenezo ya fleet ya baiskeli za wateja wa biashara, jambo lililosababisha mzunguko wa fedha kuwa na ucheleweshaji wa mara kwa mara.
Utulivu wa darasa ulivunjika ghafla wakati messenger wa shule alipoingia mlangoni akiwa ameshikilia orodha ndefu ya karatasi za manjano (yellow fee-slips). Messenger huyo alitembea hadi mbele ya ubao wa kuandikia na kuanza kusoma majina ya wanafunzi wenye madeni ya ada mbele ya darasa zima. Hii ilikuwa ni desturi isiyo rasmi iliyokua polepole chini ya msimamizi wa fedha Bursar Bwana Lema, anayetumia njia za mkato za kuwataja wanafunzi hadharani na kuwarudisha nyumbani ili kuwalazimisha wazazi walipe ada kwa haraka kabla ya msimu wa mitihani.
Sami alihisi tumbo lake likijikunja kwa aibu wakati jina lake lilipotozwa kwa sauti kuu. Marafiki zake na wanafunzi wenzake darasani, akiwemo Joel Pazi aliyekuwa ameketi nyuma yake, walitazama chini kwa staha na kutoridhika. Teacher Amina alisimama kutoka kwenye meza yake na kuhoji utaratibu huo: "Bwana messenger, kwa nini unawatoa wanafunzi katikati ya kipindi cha practical cha maandalizi ya mtihani? Deni la ada ni jukumu la wazazi na ofisi ya fedha, sio mtoto anayejaribu kujifunza!" Messenger alijibu kwa mkato: "Mimi nafuata tu maagizo ya Bursar Lema. Wanafunzi wote waliotajwa lazima waende ofisini mara moja."
Sami alikusanya madaftari yake kwa taratibu, akafunga begi lake la shule, na kuchukua slip ya manjano bila kutazama uso wa mtu yeyote. Alijua kwamba baba yake alikuwa ameshazungumza na Bursar Lema siku nne zilizopita na kuahidi kulipa sehemu ya ada mwishoni mwa wiki baada ya kupata malipo ya mkataba wa e-bikes. Hata hivyo, makubaliano hayo ya mdomo hayakuingizwa kwenye mfumo wa walimu wa darasa wala kwenye orodha rasmi ya mahudhurio.
Katika mazingira ya shule binafsi za gharama ya kati kama Bahari View, mikazo ya kifedha kati ya utawala na wazazi mara nyingi huacha watoto wakiwa wahanga wa katikati. Bursar Lema alikuwa chini ya shinikizo kutoka kwa Naibu Mwalimu Mkuu Grace Mtega la kukusanya ada ili kulipa mishahara ya walimu na gharama za uendeshaji. Lakini mbinu aliyochagua ya kutumia public removals ilikuwa inavunja uendelevu wa masomo na kutengeneza matabaka ya aibu miongoni mwa wanafunzi.
Sami alipokuwa akitembea kwenye korido ndefu kuelekea ofisi ya fedha, alifikiria jinsi baba yake alivyoingia jasho karakanani mwishoni mwa wiki iliyopita ili kutengeneza spokes na brakes. Alijua Musa alikuwa akifanya kila juhudi kulinda heshima ya familia, na wazo la kumwambia baba yake kwamba amedhalilishwa darasani lilimpa uchungu mkubwa. Sami aliamua kuficha aibu hiyo na kutosema kila kitu mara moja.
Ofisi ya bursar ilikuwa na foleni ndogo ya wanafunzi kutoka madarasa mengine waliokuwa wakipewa barua za kupelekwa nyumbani. Bwana Lema alikuwa ameketi nyuma ya meza iliyojaa madaftari makubwa ya hesabu, akisaini kadi za usajili na kutoa maelekezo ya mkato. Hakukuwa na mchakato wa kusikiliza kesi binafsi za kifamilia; kila mwanafunzi alionekana kama invoice inayotakiwa kulipwa.
Sami alipofika mbele ya meza, Bwana Lema alitazama kadi yake na kusema: "Sami Musa Jengo, una salio la ada la miezi miwili. Mwambie baba yako aje hapa mwenyewe na fedha taslimu kabla hujaruhusiwa kurudi darasani." Sami alijaribu kueleza kuhusu makubaliano ya baba yake ya Ijumaa iliyopita, lakini bursar alitikisa kichwa: "Mimi sina kumbukumbu yoyote iliyoandikwa hapa. Nenda nyumbani."
Sami alitoka mlangoni mwa shule akihisi mzigo mzito moyoni mwake. Hakutaka kwenda karakanani mara moja kwa sababu alijua baba yake angevunjika moyo. Alitembea taratibu kuelekea kituo cha daladala cha Mtaa wa Bandari Ndogo, akifikiria jinsi ya kueleza ukweli bila kumtia baba yake shinikizo la damu au kulazimisha uuzaji wa vifaa vya kazi vya karakana.
Mchezo huu wa ukimya kati ya baba na mtoto—wote wawili wakijaribu kumlinda mwenzake kwa kuficha taarifa—ulikuwa ukiingia kwenye kuta za hatari. Sami alielewa kuwa ili kulinda elimu yake na heshima ya familia, alipaswa kupata njia ya kufanya sauti yake na ukweli wa mazingira yao usikike mbele ya utawala wa shule bila kuvunja heshima ya wazazi.
Aliposimama kwenye kituo cha basi, Sami alitoa slip ya manjano kutoka mfukoni, akaangalia namba za ada zilizoandikwa kwa wino mwekundu, na kuvuta pumzi ndefu ya maumivu ya siku hiyo.
Kila kumbukumbu ya siku hiyo ilibaki wazi akilini mwake: madaftari ya karakana, nidhamu ya masomo ya fizikia na juhudi za kila mtu aliyefanya kazi kuhakikisha haki za wanafunzi zinalindwa bila kugeuzwa risiti za fedha.
makubaliano ya mdomo ya Musa hayakuingizwa kwenye mfumo wa walimu wa darasa.
---