Mavuno yaliyofuata yalipoingia, Mbuyuni ilibadilika kutoka mji unaosubiri misafara kuwa mji unaowaita.
Neema na Rashid walipanga siku maalumu za soko kubwa mara nne kwa mwaka. Vijiji vilijua mapema lini kuleta nafaka, ngozi, asali na vikapu. Misafara ilijua lini kutarajia bidhaa nyingi. Bei za miji ya Kizinga, Miamba na pwani ziliandikwa kwenye ubao ili wakulima wajue tofauti kabla ya kuuza.
Mara ya kwanza ubao ulipowekwa, wafanyabiashara wengine walikasirika.
“Bei ya Kizinga si bei ya hapa,” mmoja alisema.
“Ndiyo,” Neema akajibu. “Lakini mkulima anapaswa kujua unatengeneza faida kiasi gani kwa kupeleka huko.”
“Basi wote watataka bei ya Kizinga bila kulipa usafiri.”
“Waonyeshe gharama yako. Faida haipotei kwa sababu imeonekana.”
Rashid alikubaliana naye, ingawa alilalamika kwamba sasa majadiliano yalikuwa marefu. “Watu wako wamejifunza kuuliza kila sarafu inakwenda wapi.”
“Uliwafundisha kwa kuwatoza.”
“Na wewe unafaidika na elimu niliyolipia.”
Soko la kwanza lilikuwa na matatizo. Mvua iliharibu sehemu ya njia. Punda wawili walikufa. Wakulima walileta nafaka yenye unyevu na kukataa kupunguziwa bei. Neema alianzisha sehemu ya kukausha na kipimo cha ubora kinachoonekana: punje zilibanwa, kunuswa na kupimwa kwa uzito kabla na baada ya kukausha.
Biashara iliongezeka. Wafuma vyuma wakafungua vibanda. Wapishi wakauza wali na maharagwe. Bi. Rehema na wanawake wake walianza kuuza vikapu vyenye alama ya Ghala la Mbuyuni. Kito, sasa kijana, akawa karani wa bei na mwenye kasi kuliko Amani katika kujumlisha.
Neema alipata faida yake ya kwanza kubwa kwa kusafirisha mtama hadi kijiji kilichopata mafuriko. Aliporudi, alinunua sehemu ya ardhi kavu karibu na njia na kujenga ghala binafsi, lakini akaweka chini ya kanuni zile zile za ukaguzi.
“Unaweza kujiondoa,” Rashid alimwambia. “Kanuni ni za soko la Chifu, si lazima za mali yako.”
“Ndiyo sababu lazima nizifuate. Sheria inayomfunga adui tu si sheria.”
Rashid alimtazama kwa muda. “Wakati mwingine ningependa uwe mchoyo kidogo. Ingerahisisha biashara.”
“Na mimi ningependa uwe mnyoofu bila kulazimishwa. Ingeokoa muda.”
Hamisi, aliyekuwa amesimamia wapagazi wa ghala, alisikia na kucheka. Uhusiano kati yake na Neema ulikuwa umekuwa jambo ambalo kila mtu aliona isipokuwa wao hawakulipa jina.
Siku moja, baada ya soko kufungwa, Hamisi alimpa bangili ndogo ya shaba.
“Hii ni zawadi kabla ya kipimo kinachofuata?” Neema aliuliza.
“Haina deni.”
“Zawadi zote husema hivyo.”
“Basi niandikie mkataba.”
Neema alicheka. “Masharti ni nini?”
“Uivae siku moja. Usipoipenda, unirudishie. Ukiipenda, nitajua ninaweza kuuliza swali lingine baadaye.”
“Swali gani?”
“Hilo lina muda wake.”
Neema akaichukua. Hakuiweka siku hiyo. Aliiweka siku iliyofuata, wakati Hamisi alikuwa safarini na hakuweza kuona. Kito aliiona na kueneza habari kabla ya mchana.
Bi. Rehema hakusema chochote. Alitabasamu tu huku akifuma.
Lakini ukuaji wa soko ulileta tofauti mpya. Watu waliofanikiwa kununua magunia mengi walipata faida kubwa kuliko waliokuwa na konzi chache. Baadhi ya familia zilianza kuajiri wengine kwa malipo madogo. Neema aliona kwamba kipimo sawa hakufanyi watu wawe na mwanzo sawa.
Ghala likaweka mfuko wa mbegu kwa wakulima wasio na akiba na shule ya hesabu kwa watoto wasioweza kulipa. Pia likaweka kiwango cha chini cha malipo kwa wapagazi kwenye biashara zake.
Wafanyabiashara wengine walisema anaingilia makubaliano binafsi.
“Ndiyo,” alisema, “kwa sababu mtu mwenye njaa anaweza kukubali chochote na bado asiwe huru.”
Hakutatua kila tofauti. Wengine walitajirika haraka. Wengine walibaki maskini. Lakini sasa mtoto wa mkulima angeweza kusoma deni, mpagazi angejua malipo kabla ya safari, na mwanamke angeweza kuuza kama sehemu ya kundi bila kuomba ruhusa ya Mtemi.
Soko la msimu halikuwa mwisho wa umasikini.
Lilikuwa mahali ambapo umasikini haukuweza tena kujificha kama ujinga wa watu.
---
Mbuyuni ilipoanza kustawi, Bi. Rehema alianza kuuliza swali ambalo Neema alikwepa kwa miaka.
“Utajenga ghala ngapi kabla hujajenga nyumba yako mwenyewe?”
“Nina nyumba.”
“Una kibanda ambacho sasa kinatumika kuhifadhi vibao.”
“Paa halivuji sana.”
“Mvua ya mwisho iliangukia kitandani.”
Neema alijua mama yake hakuwa anazungumzia paa pekee. Hamisi alikuwa amekaa Mbuyuni kwa miaka miwili, akisimamia wapagazi na safari. Bangili ya shaba ilikuwa mkononi mwa Neema karibu kila siku. Lakini hawakuzungumza kuhusu ndoa.
Alikuwa ameona wanawake wengi wakipoteza biashara na mali baada ya kuolewa. Pia aliogopa watu waseme mafanikio yake sasa ni ya mume. Hamisi, kwa upande wake, hakutaka kuuliza kwa namna ambayo ingeonekana anataka sehemu ya ghala.
Siku moja walitembea hadi kisima cha pili baada ya soko kufungwa.
“Ulisema una swali,” Neema alimkumbusha.
“Nilisema lina muda wake.”
“Miaka miwili ni muda mrefu.”
Hamisi akatabasamu kwa wasiwasi ambao hakuwahi kuonyesha mbele ya wezi. “Nataka tujenge maisha pamoja. Lakini sitaki ghala lako, wala kazi yako iwe mahari yangu.”
“Na ukitaka kurudi kwenye misafara?”
“Tutaamua pamoja. Si kila safari lazima iwe yangu, wala kila uamuzi wako.”
“Na mali?”
“Tutaandika.”
Neema akacheka. “Umejifunza.”
Walizungumza mpaka mwezi ukapanda. Walikubaliana mali ambayo kila mmoja alikuwa nayo ibaki imeandikwa kwa jina lake, na mali ya pamoja iandikwe tofauti. Hamisi angeendelea kulipwa kwa kazi yake kwenye biashara, si kwa kuwa mume. Neema angeendelea kuwa na sauti yake kwenye ghala. Ikiwa mmoja angeondoka au kufa, masharti yangesomwa mbele ya familia zote mbili.
Wazee wengine waliona makubaliano hayo ya ajabu. Mjomba wa Hamisi alisema ndoa haihitaji vibao.
Bi. Rehema akajibu, “Njaa pia haikuhitaji, lakini tulijifunza.”
Harusi ilikuwa ndogo. Wanachama wa ghala walileta nafaka, Rashid akaleta kitambaa kizuri, Chifu Baraka akatoa mbuzi, na Mama Naliaka akasimamia chakula ili wafanyabiashara wasipandishe bei kwa sababu ya sherehe.
Mtemi hakualikwa. Alituma bakuli la shaba kama zawadi. Neema alikubali baada ya Amani kuandika kuwa halikuwa na deni wala sharti. Watu walicheka, lakini Mtemi hakudai lirudishwe.
Baada ya ndoa, hakuna jambo la kimiujiza lililotokea. Neema na Hamisi waligombana kuhusu safari, fedha na muda. Wakati mwingine Hamisi alifanya uamuzi kwa wapagazi bila kumjulisha. Wakati mwingine Neema alileta kazi nyumbani na kusahau kuna mtu mwingine ndani yake.
Walitumia kanuni waliyoifundisha soko: kusema masharti, kusikiliza, kuweka kumbukumbu pale inapohitajika na kukubali kwamba usawa haukumaanisha kila mmoja afanye kitu kilekile.
Mwaka mmoja baadaye walijenga nyumba yenye vyumba vitatu karibu na Bi. Rehema. Chumba kimoja kilikuwa cha kuishi, kimoja cha wageni na kimoja cha vibao—kwa sababu mama yake alikuwa sahihi kwamba vibao vilikuwa vimechukua nyumba ya zamani.
Neema hakujiona amekamilika kwa kuolewa, wala mafanikio yake hayakupungua. Alipata kitu kingine: mtu aliyemwona akiwa na nguvu bila kutaka nguvu hiyo iwe ndogo ili yeye aonekane mkubwa.
Katika maisha aliyojenga kwa vipimo, alijifunza pia kwamba si kila kitu cha thamani kinaweza kuwekwa kwenye pishi.
Baadhi yake hupimwa kwa nafasi ambayo mtu anakupa ubaki kuwa wewe.
---