Asubuhi iliyofuata, Maua hakutumia gari. Alitembea na Nuru kutoka gate ya shule saa ile ile ambayo watoto walitoka Jumanne. Daniel alibaki upande wa pili wa barabara kwa sababu Nuru alisema hataki kuonekana kama “inspection team.” Maua hakupenda hilo, lakini aliheshimu.
“Ni wapi inaanza?” aliuliza.
Nuru akaonyesha mstari wa rangi ya kijani uliokuwa umechorwa zamani kwenye curb karibu na crossing. Ulikuwa umefifia kiasi kwamba Maua alikuwa amepita hapo mara mia bila kuuona.
“Mama Tesa alikuwa anasema green points,” Nuru alisema. “Ukifika hapa, unaangalia magari, halafu kiosk.”
Kiosk ilikuwa mita mia moja mbele. Mmiliki, Bwana Mugo, alimtambua Nuru. “Leo uko na mama?”
Maua alisikia aibu ndani ya swali.
“Jumanne huwa anapita hapa?” aliuliza.
“Watoto wengi. Nuru, Amina, yule mdogo wa block C. Wanasimama kununua maji wakati mwingine.”
“Na mbwa?”
“Kito? Anafika karibu saa hiyo.”
“Anawafuata?”
Mugo akafikiria. “Anafuata movement. Akiona uniform nyingi, anatoka chini ya lorry. Wakati mwingine watoto wanampa biscuit. Mimi nimewakataza.”
Nuru akasema, “Mama Tesa pia alikataza.”
Walitembea hadi pharmacy. Hapo kulikuwa na CCTV ndogo inayotazama mlango. Pharmacist, Lillian, akasema watoto walipita karibu 16:12 kila Jumanne. Hakutoa footage bila request, lakini alikubali kuandika observation yake: watoto wawili hadi wanne hupita, crossing guard wa zamani alikuwa akiwafuatilia miezi ya mwanzo, baadaye hakufika kila siku.
“Kito?”
“Mbwa hukaa karibu na gutter. Sijawahi kuona akiwagusa watoto.”
Maua aliandika, lakini hakutumia taarifa hizo kama certificate ya usalama. Mbwa anaweza kubadilika; mazingira yanaweza kubadilika. Lengo lake lilikuwa kujua route, si kutetea Kito kwa gharama yoyote.
Sehemu ya tatu ilikuwa narrow lane kati ya bakery na fence ya estate. Nuru akasimama.
“Hapa tukiona boda nyingi, tunasubiri.”
“Ni nani aliyewaambia?”
“Mama Tesa.”
“Na kama hakuna adult?”
“Tunangoja watoto wa upper class.”
Maua alihisi jinsi mfumo wa Nuru ulivyokuwa wa busara na dhaifu kwa wakati mmoja. Ulikuwa na rules, lakini rules zilitegemea watu wasio na wajibu rasmi. Kiosk owner, pharmacist, older kids, retired guard, mbwa. Mtandao wa huruma ulikuwa umebeba jukumu ambalo wazazi walidhani limeandikwa mahali.
Daniel aliungana nao karibu na crossing ya estate.
“Route ni hii?” akasema.
Nuru akakubali.
“Ni fupi,” Daniel alisema, kama urefu ungepunguza hatari.
Maua akamwangalia. “Fupi si sawa na assigned.”
Walitembea hadi gate. Security guard wa asubuhi, Joseph, alisema alikuwa amemwona Nuru akifika mara nyingi na watoto wengine. “Kuna siku Kito huja nyuma yao. Kuna siku hayupo.”
“Hufanya nini wakifika?” Maua akauliza.
“Children scan visitor-side tag. Residents’ kids tunawajua.”
“Handoff?”
Joseph akatikisa kichwa. “Hakuna handoff. Gate ni entry point.”
Hapo ndipo Maua alielewa tatizo la mwisho la route. Daniel alidhani estate gate ilikuwa mahali mtoto “anapokelewa.” Security waliiona kama control point, si custody point.
Wakiwa njiani kurudi, waliona Kito. Alikuwa ametoka chini ya pickup iliyopaki, akihema kwa jua la asubuhi. Alimwona Nuru, akasimama, akatikisa mkia mara mbili na kuanza kutembea upande ule ule. Nuru hakumwita.
Maua akasema, “Usimpe kitu.”
“Sijampa.”
Walipofika kiosk, Kito alisimama kivulini. Watoto wawili wa lower primary walipita. Mbwa akaondoka nyuma yao kwa umbali wa mita chache. Pharmacy, akasimama tena. Narrow lane, akanusa nguzo, akachelewa. Watoto walipoingia estate, Kito hakupitia gate. Alikaa nje, akazunguka, kisha akarudi nyuma.
Maua akamfuata kwa macho.
“Unaona?” Nuru alisema.
“Ninaona pattern. Sijui maana yake yote.”
Daniel akacheka kidogo. “Hata ukiwa mama, bado unaongea kama dispatch.”
“Kwa sababu assumptions ndizo zimetufikisha hapa.”
Walirudi kiosk kumuuliza Mugo jambo moja tu: Kito huondoka lini?
Mugo akafuta kaunta. “Baada ya watoto kuingia. Si Nuru pekee. Mtoto wa mwisho akiingia estate, mbwa anarudi soko au kwa Mama Tesa.”
“Kwa nini?”
“Labda anajua kuna chakula kwa Tesa. Labda amezowea route. Mbwa hawezi kukuambia.”
Hilo ndilo jibu Maua alilotaka—si hadithi ya shujaa mwenye manyoya, bali tabia ya kawaida inayoweza kutazamwa.
Alipogeuka, Nuru alikuwa akitazama Kito akirudi upande wa shule.
Mugo akasema, “Mkiandika habari zenu, msiseme mbwa anawalinda kama polisi. Ila pia msiseme watoto walikuwa peke yao kabisa. Mtaa uliwaona. Tatizo ni hakuna aliyekuwa amepewa jukumu.”
Maua akaandika sentensi hiyo.
Kito alikuwa akionekana kwenye vituo vitatu vya route, lakini hakukuwa na mkataba, hakuna guarantee, hakuna “magic.”
Kwenye route walifanya jaribio lingine ambalo Nuru mwenyewe alipendekeza. Maua alimwomba mtoto asiongoze kwa dakika tano; yeye na Daniel walitembea mbele kwa kutegemea walichodhani wanaelewa. Walikosea turn ya kwanza karibu na duka la photocopy. Nuru hakuwacheka. Alisema Mama Tesa alikuwa amewafundisha kuchagua barabara yenye wafanyabiashara wanaowajua badala ya shortcut yenye ukuta mrefu. Maua alitazama shortcut hiyo: ilikuwa mita themanini fupi, lakini haikuwa na kiosk, pharmacy wala crossing yenye watu.
“Kwa hiyo safe-route si mstari mfupi,” Maua alisema.
“Ni mahali watu wanaweza kukuona,” Nuru akajibu.
Katika bakery, mfanyakazi wa asubuhi alikumbuka watoto wakisubiri pamoja siku moja baada ya mvua ndogo. Hakujua majina yao, lakini alisema Kito alikuwa amelala chini ya awning mpaka kundi lilipoondoka. Maua akamuuliza kama aliwahi kumwona mbwa akiwazuia watu. Hakuwahi. Alimuuliza kama aliwahi kumwona akivuka road bila watoto. Mara nyingi. Hiyo ilipunguza temptation ya kujenga hadithi ya kwamba mbwa alikuwa na “duty.”
Daniel, ambaye alikuwa amekuwa akitazama saa, hatimaye akaweka simu mfukoni. “Nimekuwa nikipima route kwa dakika,” alisema. “Nuru ameipima kwa places.”
Maua akajibu, “Na sisi tulipima custody kwa calendar blocks.”
Walipoandika route upya, waliongeza vitu vitatu: sehemu za kusimama, adult businesses ambazo zinakubali kupiga simu lakini si kuchukua custody, na crossing ambazo zinahitaji accompaniment. Huo ulikuwa mwanzo wa kuona route kama mfumo wa jamii, si siri ya mtoto.
Na, kama Mugo alivyosema, baada ya mtoto wa mwisho kuingia nyumbani, mbwa alikuwa anaondoka.