Bi. Wairimu alikuwa ameweka vikombe vinne vya chai kwenye meza ndogo ya ofisi yake, kana kwamba joto la chai lingeweza kufanya maneno yaliyokuwa kwenye karatasi yawe mepesi. Kato alikaa upande wa familia, Leila karibu naye. Juma alikaa pembeni ya Amina lakini hakumgusa.
“Lengo letu si mahakama,” Wairimu alianza. “Ni kuzuia uhusiano huu usiharibike zaidi.”
Amina akasema, “Sawa. Tusitumie lugha inayosema zaidi ya tunachojua.”
Wairimu akatoa rasimu. Kichwa chake kilikuwa *Makubaliano ya Msaada wa Kibinadamu na Kufunga Mzozo.* Sentensi za kwanza zilieleza msiba, msaada wa mazishi na nia ya pande kuachana kwa amani. Kisha Amina akafika kwenye mstari mmoja uliomfanya aweke kalamu chini.
“‘Pande zimekubaliana juu ya uwajibikaji wa duka katika tukio.’ Hii ina maana gani?”
Kato akavuta pumzi. “Ina maana baba yangu alianguka dukani kwako na familia yako inasaidia.”
“Hayo ni mambo mawili tofauti.”
“Kwa nini kila neno lazima lipiganiwe?”
“Kwa sababu leo ‘uwajibikaji’ inaweza kumaanisha nilikuwa eneo la tukio. Kesho mtu atasema nilikiri nilisababisha.”
Wairimu akaingilia. “Nilitumia lugha ya kawaida ya makubaliano.”
“Basi ibadilishwe kuwa ya tukio hili.”
Amina alichukua kalamu na kuandika pembeni: *Msaada wa mazishi unatolewa kwa hiari, bila kuwa kukiri sababu ya kifo, uzembe au wajibu ambao haujathibitishwa.* Kisha akaongeza kwamba mpangilio wa muda iliyosahihishwa ya simu na kamera iambatanishwe.
Kato alisoma, uso wake ukawa mgumu. “Unataka familia yangu ipokee pesa huku karatasi ikisema huna jukumu lolote.”
“Sijasema hivyo. Ninasema tusidai tunajua sababu ya kifo.”
“Baba yangu hakutoka hapo akiwa hai kwa muda mrefu.”
“Aliondoka kwenye ambulensi akiwa hai. Hospitali ndiyo ilipiga simu baadaye.”
“Usitumie hilo kunisahihisha.”
Leila akamgusa mkono. “Kato, anasema jambo ambalo rekodi inaonyesha.”
Kato akamgeukia. “Wewe umeanza kuwa upande wao?”
Leila akatetemeka kwa hasira. “Siko upande wa mtu. Nilipoteza babu pia.”
Ofisi ikawa kimya. Amina aliona Wairimu akitazama rasimu kana kwamba sasa anatambua kwamba sentensi yake ya kawaida imebeba vita viwili: huzuni ya familia na hofu ya kukiri jambo lisilojulikana.
Juma akasema kwa upole, “Tusaidie mazishi. Hilo tulishasema. Lakini Amina ana haki kusoma kabla ya kusaini.”
Amina alimwangalia. Ilikuwa mara ya kwanza tangu ugomvi wao Juma aseme wazi mbele ya wengine kwamba ahadi yake haikuwa saini yake.
Kato akasukuma karatasi nyuma. “Familia haitaki maneno ya wakili. Tulitaka mtu akubali kwamba baba yetu hakupaswa kuishia hivyo.”
Amina akasema, “Ninaweza kukubali kwamba hakupaswa kufa na kwamba ni jambo la kuumiza. Siwezi kukubali kwamba hiyo inathibitisha nilifanya kosa.”
Wairimu akapendekeza mapumziko. Leila alibaki ndani. Kato alitoka nje kupiga simu. Juma akafuata koridoni. Leila akamwambia Amina, “Nimeona ule mstari. Nikifikiria babu, sitaki pesa ifanye ionekane tumenunua jibu.”
“Basi sema hivyo kwa familia yako, si kwa ajili yangu.”
“Nitaonekana msaliti.”
“Usijitumie kunilinda.”
Leila akatabasamu kwa huzuni. “Wewe pia unaogopa maneno.”
“Ndiyo.”
“Na mimi naogopa ukimya.”
Waliporudi mezani, Wairimu alikuwa amefuta neno “uwajibikaji” na kuweka “matukio yanayohusiana na msaada uliotolewa.” Kato bado hakukubali. Alitaka sentensi iliyosema duka lilipaswa “kuwajibikia madhara yaliyotokea.” Amina alikataa.
“Tutabaki na pesa zetu,” Kato alisema. “Na sisi tutabaki na njia zetu.”
Hilo lilikuwa tishio au kauli ya huzuni; Amina hakujua. Aliweka kalamu yake kwenye begi.
“Niko tayari kurudi tukipata lugha ambayo haitudanganyi.”
Wairimu alikaza midomo. “Ukiondoka bila saini, uvumi utaendelea.”
“Uvumi tayari unaendelea.”
“Na biashara yako?”
Amina alifikiria wateja waliouliza maswali, Juma aliyekuwa amelala pembeni yake kimya, na kiti ambacho bado kilikaa karibu na mlango. “Gharama ya ukweli inaweza kuwa mbaya,” alisema. “Lakini amani ya uongo inanigharimu zaidi.”
Alisimama. Juma naye akasimama, safari hii bila kusita. Leila alibaki akitazama rasimu. Kato hakusema kwaheri.
Amina alitoka ofisini bila kusaini karatasi. Bi. Wairimu aliibakiza mezani, mstari mmoja umefutwa, mwingine umeandikwa kwa mkono.
Mpatanishi hangeweza tena kufunga suala kwa sentensi moja.
Wairimu aliwaomba kila upande aandike sentensi moja inayosema kile ambacho hawawezi kukubali. Kato aliandika: *Sikubali baba yangu afanywe kana kwamba alijiletea msiba na familia haina haki ya kuuliza.* Amina aliandika: *Sikubali msaada wangu ubadilishwe kuwa kukiri kwamba nilisababisha kifo bila uthibitisho.* Leila akaonyesha kwamba sentensi hizo hazipingani moja kwa moja. Tatizo lilikuwa rasimu iliyozifanya zionekane lazima moja ishinde nyingine.
Kwa dakika kadhaa walijaribu lugha mbadala. “Kukubali tukio” ilionekana pana. “Kukubali maumivu” haikusema kuhusu matendo. “Msaada bila prejudice” ilikuwa jargon ambayo Kato aliichukia. Hatimaye Amina alipendekeza waorodheshe matukio kwanza, kisha pesa baadaye. Wairimu alikubali kwamba hiyo ingepunguza shinikizo la sentensi moja kufanya kazi tano.
Kato bado alikataa kusaini siku hiyo. Alisema familia yake ilikuwa imekuja ikitarajia Amina aseme tu ‘tulikosea’ na sasa ilikuwa inakabiliwa na jedwali, timestamps na marekebisho. Amina alijibu kwamba asingemlazimisha Kato akubali mfumo huo papo hapo. Hivyo kikao kilivunjika bila mtu kushinda. Wairimu aliweka rasimu kwenye faili badala ya kuichana. Hilo lilikuwa muhimu: walikuwa wamekataa makubaliano, si mazungumzo yenyewe.
Kabla ya kuondoka, Wairimu aliomba ruhusa kuweka matoleo yote mawili ya rasimu kwenye faili, pamoja na marekebisho yaliyoandikwa kwa mkono. Kato alitaka karatasi ya kwanza ichanwe kwa sababu ilimkasirisha, lakini Leila alisema ni bora ibaki ili waone namna lugha ilivyobadilika. Amina aliunga mkono hilo. Historia ya mzozo haikuhitaji kusafishwa ili toleo la mwisho lionekane zuri. Wairimu akaandika tarehe kwenye kila rasimu na kuweka wazi kwamba hakuna iliyosainiwa.
Juma alipokuwa akifunga faili lake, alimwuliza Kato kama angekubali msaada wa mazishi hata bila makubaliano ya lawama. Kato hakujibu moja kwa moja; alisema angezungumza na familia. Amina hakumsukuma. Hilo lilithibitisha kwamba pesa na saini zilikuwa zimeanza kutenganishwa, jambo ambalo lilikuwa muhimu zaidi kuliko kupata jibu siku hiyo.
Na kabla Amina hajafika barabarani, Leila alimtumia ujumbe mfupi: *Familia imekataa marekebisho yote.*
#