Benki ilikuwa na foleni ya watu waliofika kabla ya kufunguliwa. Juma alikaa kwenye kiti cha plastiki akiwa na simu mkononi na ujumbe wa muamala ukiwa umefunguliwa. Mara tatu alijikuta akitaka kumpigia Hassan na kuuliza tena maelezo. Mara tatu alizuia kidole chake. Alikuwa ameishi kwa miaka mingi akiamini mazungumzo ya haraka yanaweza kutatua jambo lolote. Sasa alihitaji rekodi ambayo haingebadilika kulingana na sauti ya mtu.
Mariam alifika baada ya kupeleka Asha shuleni. Alikuwa amechapisha ombi fupi: taarifa kamili ya muamala uliopokelewa, jina la mtumaji, benki iliyotuma, tarehe, reference na maelezo yoyote ya routing yaliyokuwa yanapatikana kwao. “Hatutaki taarifa ya akaunti ya Hassan,” alisema. “Tunataka taarifa ya kile kilichoingia kwetu.”
Afisa wa benki aliwasikiliza, akathibitisha utambulisho wa Juma, kisha akaonyesha kilichoweza kutolewa kwa mteja. Muamala ulikuwa wa kawaida wa benki kwenda benki. Jina la mtumaji lilikuwa Hassan Kweka. Akaunti ya chanzo ilikuwa ya mtu binafsi. Hakukuwa na kiashiria cha broker, kampuni ya uwekezaji au mfuko wa pamoja. Reference ililingana na ile Juma aliyoiona kwenye simu: *refund personal*.
“Je, inawezekana mtu alipokea kutoka broker halafu akanitumia?” Juma aliuliza.
Afisa akatikisa kichwa kwa uangalifu. “Inawezekana mtu kupokea fedha mahali pengine na kisha kufanya muamala huu. Lakini taarifa hii haiwezi kuthibitisha hatua iliyotangulia. Inathibitisha tu chanzo cha muamala huu.”
Juma alihisi aibu kwa namna swali lilivyokuwa rahisi. “Kwa hiyo niseme tu ninachoweza kuthibitisha.”
“Ndiyo.”
Walitoka na nakala iliyopigwa muhuri. Juma aliipiga picha kwa kumbukumbu yake, kisha akaiweka kwenye jalada la nyumbani. Hakuituma kwenye kundi la wafanyakazi wa zamani. Mariam aliona alipofungua WhatsApp kisha akaifunga.
“Ulikuwa unataka kuwaonyesha?”
“Kwa sekunde moja.”
“Kwa nini?”
“Labda ili nisijisikie mjinga peke yangu.”
Mariam alisimama kwenye ngazi ya benki. “Hiyo ni sababu ya hisia, si sababu ya ushahidi.”
Juma akakubali. Alimpigia Hassan akiwa pembeni ya maegesho. “Nimechukua statement. Malipo yametoka kwenye akaunti yako binafsi.”
“Nilikueleza routing.”
“Ndiyo. Sasa nitumie uthibitisho wa hatua ya broker kwenda kwako uliotaja.”
Hassan akavuta pumzi kwa sauti. “Juma, unataka nifungue maisha yangu yote?”
“Sitaki maisha yako. Nataka njia ya fedha niliyokupa.”
“Umeipata sehemu uliyoomba. Huo ndio ushahidi muhimu.”
“Ni ushahidi kwamba wewe unaweza kunipa pesa. Si ushahidi kwamba uwekezaji wangu una akaunti.”
Hassan hakujibu kwa sekunde kadhaa. Kisha akasema alikuwa kwenye kikao na angewasiliana jioni. Juma alijua mazungumzo yangeweza kuendelea kwa siku bila kubadilisha kitu. Akaweka simu chini.
Mchana, akiwa dukani, alifungua transfer zake za miezi iliyopita. Aliandika tarehe, kiasi na akaunti alizotumia kutuma. Aliweka safu nyingine: “uthibitisho wa kupokelewa.” Safu hiyo ilikuwa tupu karibu kila sehemu. Mara kadhaa Hassan alikuwa ametuma ujumbe wa *imeingia*; mara moja alikuwa ametuma picha ya balance isiyo na jina. Juma hakufuta ujumbe wowote wala kuhariri screenshot. Alitengeneza nakala za asili na kuandika pembeni kile ambacho kila kitu kilithibitisha na kile ambacho hakikuthibitisha.
Mariam aliporudi jioni, alimkuta bado akifanya kazi. “Hassan ametuma?”
“Bado.”
“Una hitimisho?”
“Nina pengo.”
Hilo lilikuwa neno sahihi. Pengo halikuwa hukumu, lakini pia halikuwa kitu cha kuziba kwa uaminifu wa zamani.
Juma aliangalia tena statement ya benki. Chini ya jina la Hassan kulikuwa na maelezo ya muamala yaliyokuwa yameonekana madogo jana. Sasa yalikuwa sehemu ya mlolongo wa maswali.
Kabla ya kuondoka dukani, Juma alipokea jibu la Hassan lililokuwa na maelezo mengi kuhusu muda wa settlement lakini bila document. Hassan aliandika kuwa angeweza kuonyesha records “wakikaa vizuri,” na akasisitiza kwamba Juma asitumie statement ya benki kuwafanya wengine waogope. Juma alisoma ujumbe mara mbili, kisha akauweka kwenye folder bila kujibu mara moja.
Mariam akamuuliza, “Unataka kusema nini?”
“Kwamba nimechoka kuambiwa nisifanye watu waogope.”
“Basi usijibu hisia hiyo. Muulize kitu kinachoweza kujibiwa.”
Juma akaandika: *Ni record gani itaonyesha transfer kutoka broker/custodian kwenda kwako kabla ya ulionitumia? Ukiwa tayari, niletee hiyo record.* Alifuta sentensi nyingine tatu ambazo zilianza na *kwa nini*. Alijifunza kuwa swali la chanzo lilikuwa na nguvu zaidi kuliko maelezo ya nia.
Baadaye alimpigia Bi. Nuru kwa mara ya kwanza baada ya kupata mawasiliano yake kupitia mteja wa duka. Hakumpa jina la Hassan. Alieleza tu hali ya mtu aliyemtumia fedha rafiki, akapokea screenshot na malipo kutoka akaunti binafsi. Bi. Nuru alisema jambo ambalo Juma aliandika mara moja: “Usichanganye uwezekano na uthibitisho. Inawezekana kuna hatua nyingine, lakini mpaka ionekane kwa rekodi, usiiweke kwenye safu ya facts.”
Juma alifungua spreadsheet ndogo ya duka na kutengeneza safu tatu: *Fact*, *Claim*, *Unknown*. Statement ya benki iliingia Fact. Maelezo ya Hassan kwamba broker alimlipa kwanza yaliingia Claim. Chanzo cha broker kikaingia Unknown. Mfumo huo ulimsaidia kuona kwamba hakuwa analazimika kuchagua kati ya kumwamini rafiki yake na kumhukumu. Aliweza kuacha jambo mahali lilipokuwa.
Alipofunga kompyuta, alihisi kwa mara ya kwanza tangu siri ifunguke kwamba alikuwa anafanya kazi ambayo inaweza kurudiwa na mtu mwingine. Hakukuwa na “amini mimi.” Kulikuwa na karatasi na nafasi zilizo wazi.
Juma pia aliandika chini ya Fact kwamba malipo yaliyopokelewa yalikuwa halisi na yanapatikana. Hakutaka uchunguzi wake uanze kupuuza taarifa inayompendelea Hassan. Mariam alikubali. Walipofanya hivyo, jedwali lao likawa na tabia muhimu: ushahidi haukubadilishi upande kwa sababu ya hisia. Kitu kinachothibitisha malipo kinabaki uthibitisho wa malipo; kitu kisichothibitisha broker hakigeuzwi kuwa uthibitisho wa kutokuwepo kwa broker. Juma alijua nidhamu hiyo ingekuwa ngumu zaidi kadri hasara inavyoonekana. Alipokea simu ya mteja na kushughulikia invoice, kisha akarudi kwenye jalada akiwa ametulia zaidi. Kazi ya duka ilimkumbusha kwamba reconciliation nzuri haishindwi na mstari mmoja usioeleweka; inaendelea mpaka kila mstari uwe na mahali pa kuwekwa.
Transaction description haikutaja broker hata mara moja.
#